بر اساس رأی شماره 140431390000475102 دیوان عدالت اداری، که در تاریخ ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ صادر شد، بخشهای مهمی از «آییننامه تأسیس، ارائه خدمات و اداره داروخانهها» مصوب سال ۱۴۰۰ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باطل شد. این رأی در پاسخ به شکایتهای متعدد داروسازان و سازمان بازرسی کل کشور صادر گردیده است.
در ادامه، خلاصهای از تصمیمات اصلی دیوان به زبان ساده ارائه میشود:
موارد کلیدی که توسط دیوان باطل شد
- لغو شرط داروساز بودن مؤسس داروخانه: دیوان با استناد به رأی قبلی خود، تأکید کرد که مؤسس داروخانه لزوماً نباید داروساز باشد. بر همین اساس، تمام بخشهایی از آییننامه که این شرط را مطرح میکرد، از جمله لزوم داشتن «گواهی تشخیص صلاحیت حرفهای» برای مؤسس و داشتن مدرک داروسازی، باطل شد.
- ممنوعیت فروش و انتقال پروانه تأسیس داروخانه: دیوان اعلام کرد که پروانه تأسیس داروخانه یک حق شخصی و قائم به فرد است و قابل انتقال به دیگران (چه در زمان حیات و چه پس از فوت) نیست و جزو ماترک محسوب نمیشود. بنابراین، ماده ۱۸ آییننامه که انتقال پروانه را مجاز میدانست، به طور کامل باطل شد.
- لغو شرط سکونت اجباری: بندی از آییننامه که مؤسس را ملزم به سکونت در محدوده جغرافیایی داروخانه میکرد، به دلیل مغایرت با اصل ۳۳ قانون اساسی (حق انتخاب محل سکونت)، باطل شد.
- کاهش اختیارات کمیسیون قانونی و انجمن داروسازان:
- دیوان اختیارات کمیسیون ماده ۲۰ را محدود به موارد تصریح شده در قانون دانست و هرگونه اختیار اضافی مانند وضع مقررات جدید، تصمیمگیری درباره تعطیلی بیش از سه ماه داروخانه یا اعمال مجازات را از آن سلب کرد.
- نظارت و تأیید «انجمن داروسازان» بر قراردادهای کاری و دستمزد مسئولین فنی به دلیل نداشتن مبنای قانونی، باطل شد.
- حذف موارد تبعیضآمیز:
- اعطای اولویت به «تعاونیهای داروسازان» برای دریافت مجوز داروخانههای بیمارستانی، مصداق تبعیض ناروا شناخته و باطل شد.
- محدود کردن خدمات داروخانههای نهادهای نظامی و تأمین اجتماعی «صرفاً به جامعه هدف خودشان» لغو شد تا بتوانند به عموم مردم خدمات ارائه دهند.
- اعطای تخفیف در امتیاز به پرسنل برخی ارگانها برای تأسیس داروخانه، به دلیل ایجاد تبعیض، باطل گردید.
- تسهیلات برای مسئولین فنی و مؤسسان:
- اجبار مسئول فنی به معرفی فرد جایگزین برای استفاده از مرخصی استحقاقی، غیرقانونی و باطل اعلام شد.
- ممنوعیت مؤسس داروساز از پذیرش مسئولیت فنی در داروخانهای دیگر (خارج از شیفت کاری داروخانه خود) به دلیل مغایرت با حق آزادی انتخاب شغل، باطل شد.
- اصلاح مهلت قانونی برای وراث: مهلتی که آییننامه برای وراث مؤسس متوفی جهت معرفی فرد واجد شرایط تعیین کرده بود (۱۸ ماه)، به دلیل اینکه کمتر از مهلت قانونی (۲ سال) بود، باطل شد.
مواردی که توسط دیوان تأیید و ابطال نشد
- اصل نظام امتیازبندی: دیوان اصل نظام امتیازبندی برای تأسیس داروخانه (بر اساس جمعیت، سابقه و...) را ابطال نکرد و آن را ابزاری در اختیار وزارت بهداشت برای توزیع عادلانه خدمات دارویی در سراسر کشور دانست.
- امکان تأسیس گروهی داروخانه: مادهای که به چند داروساز اجازه میداد به صورت شراکتی و با تجمیع امتیازاتشان داروخانه تأسیس کنند، قانونی تشخیص داده شد.
- تعطیلی داروخانههای روزانه: این حکم که داروخانههای روزانه باید در ایام تعطیل و ساعات غیرموظف تعطیل باشند، با توجه به وجود داروخانههای شبانهروزی، مغایر قانون شناخته نشد و پابرجا ماند.
این رأی تغییرات گستردهای در مقررات حاکم بر داروخانهها ایجاد میکند و بسیاری از محدودیتهای موجود برای تأسیس و اداره آنها را از میان برمیدارد.